Verschenen

	Voorbeelden van regionale inkleuring in het mbo Aansluiting onder wijs-arbeidsmarkt J. Hendriks, E. van Kleunen en J. Mistrate Haarhuis De opleidingsprogramma’s in het middelbaar beroepsonderwijs bestaan van oudsher uit een combinatie van binnenschools en buitenschools leren. De laatste jaren wordt de praktijkcomponent voor de opleidingen steeds belangrijker. De invoering van competentiegericht opleiden of competentiegericht onderwijs (CGO) heeft tot gevolg dat opleidingen meer gewicht toekennen aan het leren van en in beroepssituaties. Het dichter bij elkaar brengen van het schoolse leren en het leren in de praktijk veronderstelt enerzijds dat de opleidingen de regionale arbeidsmarkt (meer) betrekken bij hun onderwijs en anderzijds dat de opleidingsprogramma’s inspelen op wat zich voordoet bij de bedrijven en instellingen in de regio. SLO is verzocht na te gaan op welke manieren opleidingen in het mbo invulling geven aan deze regionale inkleuring van hun opleidingsprogramma’s. Deze publicatie bevat een uitwerking van het begrip regionale inkleuring/afstemming en een aantal praktijkvoorbeelden waarbij met alle facetten is rekening gehouden.
	Talige startcompetenties hoger onderwijs H. Bonset en H. de Vries Dat taalvaardigheid cruciaal is voor studiesucces staat niet langer ter discussie. Dat studenten daarnaast ook bij het afstuderen een voldoende taalvaardigheid moeten hebben om een goede kans te maken op de arbeidsmarkt of de vervolgopleiding wordt evenmin betwijfeld. Als het gaat om het meten en verbeteren van de taalvaardigheid van studenten, zie je dat instellingen voor hoger onderwijs echter veelvuldig voor eenzelfde aanpak kiezen: een toets gebaseerd op taalkennis, (spelling)regels en weetjes. Bij een onvoldoende kunnen de studenten de stof herhalen, opfrissen of deze voor het eerst tot zich nemen. Een taaltoets gebaseerd op regelkennis en met een afgebakende hoeveelheid stof valt uiteindelijk best te halen. Maar het is de vraag of de taalvaardigheid die nodig is voor studiesucces en een goede startpositie bij het afstuderen, met een dergelijke aanpak van toets- en taalondersteuning wel gerealiseerd wordt. De publicatie ‘Talige startcompetenties hoger onderwijs’ geeft een beschrijving van de competenties die beginnende studenten op het gebied van taal moeten hebben om hun studie aan hbo of universiteit succesvol te kunnen starten en vervolgen. De beschrijving kan instellingen voor hoger onderwijs helpen hun taalbeleid te richten en in te richten en biedt het toeleidend onderwijs zicht op datgene wat hun leerlingen en deelnemers aan taal- en taalleerbagage nodig hebben in het hoger onderwijs.
	Leerplan in ontwikkeling A. Thijs en J. van den Akker De opleidingsprogramma’s in het middelbaar beroepsonderwijs bestaan van oudsher uit een combinatie van binnenschools en buitenschools leren. De laatste jaren wordt de praktijkcomponent voor de opleidingen steeds belangrijker. De invoering van competentiegericht opleiden of competentiegericht onderwijs (CGO) heeft tot gevolg dat opleidingen meer gewicht toekennen aan het leren van en in beroepssituaties. Het dichter bij elkaar brengen van het schoolse leren en het leren in de praktijk veronderstelt enerzijds dat de opleidingen de regionale arbeidsmarkt (meer) betrekken bij hun onderwijs en anderzijds dat de opleidingsprogramma’s inspelen op wat zich voordoet bij de bedrijven en instellingen in de regio. SLO is verzocht na te gaan op welke manieren opleidingen in het mbo invulling geven aan deze regionale inkleuring van hun opleidingsprogramma’s. Deze publicatie bevat een uitwerking van het begrip regionale inkleuring/afstemming en een aantal praktijkvoorbeelden waarbij met alle facetten is rekening gehouden.
	Rekenen/wiskunde in het mbo Een handreiking voor opleidingsteams en -centra Volgens planning bevatten vanaf 2010 de kwalificatiedossiers voor opleidingen in het middelbaar beroepsonderwijs en het brondocument Leren, Loopbaan en Burgerschap vereisten met betrekking tot het beheersingsniveau rekenen/wiskunde. In de kwalificatiedossiers worden de vereiste beheersings-niveaus zo veel mogelijk afgeleid van wat er in het beroep aan rekenen/wiskunde noodzakelijk geacht wordt. De beheersingsniveaus in het brondocument geven aan in welke mate elke Nederlander geacht wordt rekenen en wiskunde te beheersen om te kunnen functioneren in de samenleving. Kwalificatiedossier en brondocument tezamen bepalen de vereiste beheersingsniveaus rekenen/wiskunde in een opleiding. De beheersing van reken/wiskundevaardigheden wordt voor niveau-4 opleidingen vanaf 2014 centraal geëxamineerd. Voor opleidingen van lager niveau bestaan er eveneens plannen voor centrale examinering. Op het moment van schrijven is nog niet duidelijk hoe en wanneer voor deze opleidingen de centrale examinering plaatsvindt. Deze publicatie biedt een aantal handreikingen, suggesties en ideeën ten behoeve van de implementatie van rekenonderwijs in het (competentiegerichte) mbo. De handreiking is ontwikkeld voor opleidingsteams, beleidsmedewerkers en het management van opleidingen en opleidingscentra. De inhoud van de publicatie is mede tot stand gekomen door interviews met een zevental opleidingen/clusters. Bovendien is informatie ingewonnen tijdens een groot aantal bijeenkomsten van experimenteerclusters.
	Muiswerk Woorden Spaans Voor beginnende taalleerders Spaans in het vo en het mbo Het belangrijkste doel is het aanleren van Spaanse woorden, maar er wordt ook aandacht besteed aan het afleiden van woordbetekenissen uit de context. Woorden Spaans is opgebouwd volgens de drieslag semantiseren, consolideren en controleren: eerst wordt de betekenis van nieuwe woorden uitgelegd, daarna moet voldoende worden geoefend om die betekenis echt te onthouden en ten slotte gaan we na of men de betekenissen kent. In acht verschillende oefenvormen worden negen rubrieken behandeld: familie, huis, school, vakantie, weer, supermarkt, het alfabet, getallen en nuttige woorden. Het programma bevat drie toetsen en 84 oefeningen. Muiswerk Woorden Spaans verschijnt nog dit jaar! Ga voor meer informatie naar: www.muiswerk.nl/toekomstigeproducten
	RNT: rekenniveautest RNT: tweemaal te gebruiken gedurende één leerjaar € 10,-, ISBN: 978 94 90013 141 RNT: viermaal te gebruiken gedurende de opleiding € 15,-, ISBN: 978 94 90013 172 RNT is een diagnostische test rekenvaardigheid, genormeerd volgens het ‘Raamwerk rekenen / wiskunde voor het mbo'. Dit online meetinstrument stelt snel en betrouwbaar het niveau van de deelnemer vast voor alle vier de domeinen op de niveaus X1 t/m Y1. RNT heeft twee hoofdfuncties: • Diagnose beginsituatie. Stelt vast binnen welk van de vier domeinen op welk niveau geoefend moet gaan worden. • Meting ontwikkeling. Zowel de deelnemer zelf als de docent kan de ontwikkeling van de rekenvaardigheid online volgen. RNT is een adaptief meetinstrument. De deelnemer begint binnen elk domein op niveau X1. Wanneer hij/zij minimaal 75% van de opdrachten goed beantwoord heeft, volgen de opdrachten uit de cel X2 of Y1. Elke toets is uniek: de opgaven van elke toets worden at random gegenereerd uit een database.
	Muiswerk Strategisch Lezen Voor leerlingen in de brugklas van vmbo GL en TL, in de hogere klassen van vmbo BB en KB, voor het mbo (hogere klassen van niveau 1 en brugklassen van de hogere niveaus) en de basiseducatie. Het programma richt zich op het aanleren van deelvaardigheden die nodig zijn voor een strategische leesaanpak. Strategisch lezen is een centrale vaardigheid in vrijwel elke studie. Daarnaast geeft het de mogelijkheid om een te kleine woordenschat en leesproblemen enigszins te compenseren. Ruim 100 teksten met ruim 400 vragen behandelen onder meer: onderwerp en vervolg voorspellen, inleiding gebruiken, omgaan met moeilijke woorden, onduidelijkheid herkennen en samenvatten. Ga voor meer informatie naar www.muiswerk.nl/strategischlezen
	Referentieniveaus in taal- en rekenmethodes Een inventarisatie van leerstof uit actuele taal- en rekenmethodes voor po, vo en mbo De Expertgroep Doorlopende Leerlijnen Taal en Rekenen heeft vier niveaus voor taal en rekenen beschreven: niveau 1F tot en met niveau 4F. Het doel van deze niveaus is om de taal- en rekenvaardigheid van leerlingen op een hoger plan te brengen. De Expertgroep geeft aan dat zij niveau 2F als noodzakelijk beschouwt om maatschappelijk goed te kunnen functioneren. In deze publicatie kunt u snel zien op welke plaats de actuele taal- en rekenmethodes aandacht besteden aan de referentieniveaus. Zowel de methodes uit het primair en voortgezet onderwijs als uit het middelbaar beroepsonderwijs worden behandeld. Bij ieder taal- en rekendomein treft u de titels van bijbehorende leerstofparagrafen uit de methode aan. Ook krijgt u een indruk van de hoeveelheid aandacht die een methode over de leerjaren heen aan een bepaald leerstofonderwerp besteedt. De inventarisatie is in ontwikkeling. Nieuwe methodes worden toegevoegd en de publicatie wordt maandelijks geactualiseerd.
	Muiswerk Gevarieerde Spelling Voor leerlingen in het vmbo GL en TL, het mbo (vanaf niveau 2) en de volwassenen-educatie. Gevarieerde Spelling is een computerprogramma voor het leren van de belangrijkste spellingregels.Diagnostische toetsen zoeken uit welke gebieden de leerling onvoldoende beheerst en vervolgens selecteert het programma de oefeningen die daarbij aansluiten. Leerlingen werken op die manier alleen aan hun zwakke plekken. Het lesbestand bestaat uit negen toetsen en 49 oefeningen met 111 uitlegschermen die onder andere de volgende onderwerpen behandelen: woorden afbreken, meer-voudsvormen, gebruik trema, tussenletters in samenstellingen, hoofdletters, bijvoeglijk naamwoord, Franse en Engelse leenwoorden. Ga voor meer informatie naar www.muiswerk.nl/gevarieerdespelling
	Startrekenen Online €12,- ISBN: 978 94 90013 158 De tweede component van Startrekenen is het digitale oefen- en toets-programma: Startrekenen Online. Dit programma is net als de leerwerkboeken opgebouwd uit vier delen die corresponderen met de vier domeinen uit het raamwerk: • Deel 1: Getallen, hoeveelheden en maten. • Deel 2: Ruimte en vorm. • Deel 3: Gegevensverwerking en onzekerheid. • Deel 4: Verbanden en veranderingen. Startrekenen Online wordt op de niveaus X1, X2 en Y1 aangeboden. Het programma is opgezet volgens het succesvolle didactisch concept van Starttaal. Het bedient alle vier de mbo-niveaus. De deelnemers moeten vooraf deelname aan de eindtoets verdienen door een x-aantal oefeningen en deeltoetsen voldoende te maken. De opgaven van elke oefening en elke (deel)toets worden at random gege-nereerd uit een database. Dit betekent dat alle oefeningen en toetsen per keer ververst worden. Startrekenen Online en de leerwerkboeken zijn twee elkaar aanvullende componenten die samen een effectief leermiddel vormen. In de praktijk van de meeste opleidingen zal dit betekenen: één uur per week het leerwerkboek, en één uur per week Startrekenen Online.
	Loopbaanleren: leren kiezen Handleiding voor integratie van loopbaandialoog in het mbo ‘Loopbaanleren: leren kiezen' is een handleiding over het integreren van loopbaanleren in het mbo. Doel van de handleiding is om opleidingsteams handvatten te geven om loopbaanleren en de loopbaandialoog op een gestructureerde wijze in de opleiding te integreren. In de publicatie worden onder meer de volgende vragen behandeld: • Het waarom van loopbaanleren? • Welke vragen moeten beantwoord worden voordat een opleidingsteam loopbaanleren op een gestructureerde manier kan integreren in de opleiding? • Welke onderwerpen komen in een loopbaangesprek aan de orde? • Hoe wordt een loopbaangesprek een echte dialoog? De publicatie bestaat uit een verkenning van het idee en de achtergrond van loopbaanleren (hoofdstuk 1) en een praktisch gedeelte (hoofdstuk 2 tot en met 4). In het visiegedeelte wordt ingegaan op de vraag wat loopbaanleren is, waarom het nodig is en wat het betekent voor het onderwijs. Bij de uitleg over loopbaanleren wordt gebruik gemaakt van de loopbaankaarten die speciaal voor dit doel zijn ontwikkeld. Weet u al wat loopbaanleren inhoudt maar zit u met vragen van praktische aard, dan kunt u meteen naar het praktische gedeelte gaan. Achter in de publicatie zijn de loopbaankaarten opgenomen. Op deze kaarten is het leerlandschap van vroeger en nu in kaart gebracht. De kaarten zijn goed te gebruiken om het gesprek over loopbaanleren in opleidingsteams op gang te brengen.
	Muiswerk Rekenen en Wiskunde 1 Getallen Rekenen en Wiskunde 1 Getallen is geschikt voor het vmbo en mbo 1 en 2 Eindelijk is het zo ver: na de vele taalprogramma's brengt Muiswerk Educatief u het eerste rekenprogramma voor het vo en de roc's! Het programma leert de basis rekenvaardigheden aan. Gebruikers bereiken hiermee niveau 1F en 1S (op het gebied van Getallen) van het rekenrapport van de Expertgroep doorlopende leerlijnen Taal en Rekenen. In 63 oefeningen met meer dan 100 uitlegschermen behandelt het programma tien rubrieken, waaronder: optellen en aftrekken, vermenigvuldigen en delen, breuken, reëel rekenen en rekenen met rekenmachine. De oefeningen wisselen steeds van inhoud en bij ieder antwoord wordt direct feedback gegeven. De toetsen van het programma leiden de leerling precies naar de oefeningen die hij nodig heeft. Ga voor meer informatie naar www.muiswerk.nl/rekenenenwiskunde1getallen.
	Startrekenen 1-2, € 17,50 ,ISBN: 978 90 76944 883 Startrekenen 3-4, € 17,50, ISBN: 978 90 76944 890 Startrekenen is een mbo-brede methode voor rekenvaardigheid. De methode is gebaseerd op het ‘Raamwerk rekenen/wiskunde voor het mbo' en sluit aan bij de referentieniveaus uit het rapport van de Commissie Meijerink. Net als bij haar taalmethodes kiest Uitgeverij Deviant voor een papieren en een digitale component: • Startrekenen 1-2 en Startrekenen 3-4, de leerwerkboeken; • Startrekenen Online, het digitale programma via de methodesite Studiemeter.nl. Elk leerwerkboek bestaat uit vier delen die corresponderen met de vier domeinen uit het raamwerk. De boeken zijn (functioneel) full colour uitgegeven en zijn opgezet volgens een klassieke drieslag: • beknopte uitleg van de theorie; • krachtige voorbeelden uit de dagelijkse praktijk; • opdrachten waarin de besproken theorie geoefend wordt. Voordeel van het leerwerkboek: theorie en opdrachten staan direct bij elkaar.
	Competentiegericht Doorstroom Instrument ten behoeve van de doorlopende leerlijnen vmbo-mbo De invoering van de nieuwe competentiegerichte kwalificatiestructuur in het mbo sluit niet aan bij de eindtermen en examenstructuur van het vmbo, met als mogelijk gevolg dat er een breuk ontstaat in de competentieontwikkeling van de leerlingen. Om hieraan gericht iets te doen is, met ondersteuning door SLO, door het Noorderpoortcollege een instrument ontwikkeld, samen met een aantal vmbo-scholen in de provincie Groningen. Dit competentiegerichte doorstroominstrument (CDI) is een middel om competenties in het vmbo te herkennen, erkennen en waarderen met als resultaat dat de competenties van de leerlingen zichtbaar worden voor het mbo. Daardoor wordt een mogelijke breuk voorkomen. Als basis voor het instrument is de mbo-kwalificatiestructuur gebruikt: et competentiemodel van SHL met de 25 generieke competenties. In het instrument zijn doorstroomprofielen beschreven per leerweg en sector vmbo, in termen van zichtbaar gedrag op het moment van doorstroom vmbo-mbo. Daarnaast is er voor de vmbo-opdrachten een opbouw in moeilijkheidsgraad beschreven die bepaald wordt door de drie kenmerken complexiteit, zelfstandigheid en beheersingsniveau. Wilt u meer informatie of hebt u vragen over het CDI, neemt u dan contact op met Martha Haverkamp (SLO, m.haverkamp@slo.nl) of Henny Wiltjer (NPC, ha.wiltjer@noorderpoort.nl). Het competentiegericht doorstroominstrument is te downloaden van: www.slo.nl/mbo/publicaties en ww.noorderpoort.nl/doorstromen.
8 december: Taalbeleid		14 januari 2010: Competentie gericht onderwijs
	Een recept voor taal Het ontwikkelen van een leerlijn Nederlands in het mbo SLO heeft een handreiking ontwikkeld voor taalcoaches, stafmedewerkers en taaldocenten die in het mbo een gestructureerde leerlijn Nederlands op willen zetten. In de mbo-opleidingen is men druk bezig om het onderwijs competentiegericht vorm te geven. De aandacht voor taalbeheersing was daarbij geïntegreerd maar nu worden er ook taalbeheersingsniveaus voorgeschreven. De ervaring leert dat er in het onderwijsprogramma structureel en consequent aandacht aan taal gegeven moet worden, anders halen de deelnemers die taalbeheersingsniveaus niet. U vindt in de handreiking een aantal belangrijke aspecten uitgewerkt voor het ontwikkelen van functioneel taalonderwijs in een beroepsopleiding, zoals visie, plaats in het programma, leermiddelen, doelen, toetsing enzovoort. Deze aspecten worden vanuit een praktische invalshoek toegelicht en de voorbeelden van taaltaken, opdrachten en taalprofielen zijn ontwikkeld in overleg met docenten van verschillende beroepsopleidingen. De onderdelen taaldoelen en beoordeling van taalvaardigheid krijgen uitgebreid aandacht. Voor het ontwikkelen van taalopdrachten waarmee taalvaardigheid van deelnemers beoordeeld kan worden is een stappenplan opgenomen.
	Loopbaanleren: leren kiezen De dynamiek in de samenleving is veranderd en vraagt van mensen dat ze zelf sturing aan hun leven kunnen geven in zowel werk als privéleven. Het is hierbij belangrijk dat mensen zelf keuzes kunnen maken en flexibel kunnen inspringen op veranderingen. Dit is niet iets wat een mens van nature kan, maar dat hij moet leren. Onderwijs kan hier een belangrijke rol bij spelen door loopbaanleren een plek te geven in de opleiding. Wanneer uw opleiding zich richt op loopbaanleren, dan helpt u een deelnemer om keuzes te leren maken die bij hem passen, te leren zien wat zijn drijfveren zijn en wat voor hem belangrijke waarden zijn, in het werk of daarbuiten. Wanneer u een deelnemer begeleidt in zijn loopbaanontwikkeling, helpt u hem enerzijds om betekenis te geven aan de ervaringen die hij binnen en buiten uw ROC opdoet, en anderzijds om zich op basis van nieuwe ervaringen verder te ontwikkelen. Uit ervaring opgedaan bij verschillende scholen weten we dat opleidingsteams het niet gemakkelijk vinden om loopbaanleren een plek te geven binnen de opleiding. Dat is de reden dat SLO in de publicatie ‘Loopbaanleren: leren kiezen' hier uitgebreid aandacht aan besteedt. Hierbij staat zowel de visievorming rond loopbaanleren binnen het team centraal als het vormgeven van de loopbaandialoog in de praktijk. In de publicatie zijn de loopbaankaarten die SLO speciaal heeft ontwikkeld voor opleidingsteams rond loopbaanleren, opgenomen als uitneembare bijlage. De publicatie is geschikt voor onderwijskundig beleidsmedewerkers, teamleiders van opleidingen en docenten die bezig zijn met studieloopbaanbegeleiding of loopbaanleren. De publicatie verschijnt in mei 2009.
	Samen werken aan taaltaken Handreiking voor het werken met taaltaken bij de moderne vreemde talen in het kader van de aansluiting vmbo-mbo In deze publicatie wordt beschreven hoe docenten van vmbo en mbo samen leerzame activiteiten kunnen ontwikkelen die uitmonden in het gezamenlijk uitvoeren van taaltaken door vmbo- en mbo-leerlingen. De vmbo- en mbo-docenten formuleren samen een situatieschets. Nadat een plaats van handeling is gekozen, wordt eerst in enkele zinnen een specifieke omgeving aangeduid. Er kan verwezen worden naar sites of schriftelijke bronnen waar leerlingen meer informatie kunnen vinden. Hieraan wordt een opsomming toegevoegd van de talige taken voor de beide "partijen": klant (vmbo'er) en dienstverlener (mbo'er). Door het persoonlijke contact tussen de docenten van de opleidingen ontstaat meer zicht op elkaars onderwijs en een grotere betrokkenheid bij overdracht en aansluiting. De taaltaken in een levensechte, beroepsgerichte context zijn voor leerlingen interessant en aantrekkelijk. Het communiceren met ‘echte' klanten is motiverend. Door de rol van de beroepsbeoefenaar te vervullen krijgen zij zicht op hun eigen functioneren in de vreemde taal. De vmbo-leerlingen maken via de uitvoering in het ROC kennis met de mbo-opleiding en het beroep. Zij ervaren dat het onderwijs nauw verbonden is met de praktijk. Ze zien de mbo-leerlingen functioneren in de beroepscontext en kunnen van hen meer te weten komen over de opleiding en het beroep en aan welke eisen zij moeten voldoen. Dit is waardevol voor hun eigen keuzeproces. De publicaties van SLO zijn te downloaden op http://www.slo.nl
	Hoe beoordeel je taalprestaties van leerlingen en hoe formuleer je opdrachten in relatie tot het ERK? Werken met het Europees Taalportfolio en het Europees Referentiekader (ERK) in school roept onder andere de vraag op hoe leerlingen kunnen laten zien dat zij werkelijk (kunnen) presteren op een bepaald niveau. Daarvoor zijn opdrachten nodig die bij leerlingen het taalgedrag op het beoogde niveau uitlokken. Het Europees Taalportfolio en het ERK dagen de leerling uit om te laten zien wat hij in realistische, echte situaties kan doen in een taal. In het dossier, dat onderdeel van het taalportfolio uitmaakt, verzamelt hij bewijzen van zijn kunnen. Typisch voor het werken met het taalportfolio is het concentreren op het beoordelen van de prestaties van leerlingen in realistische contexten en het werken met bewijzen. Bewijzen, vooral als het er veel zijn, geven namelijk een meer betrouwbaar beeld van het kunnen van de leerling dan een toets die een eenmalige momentopname is. In deze publicatie krijgen docenten en ontwikkelaars aanwijzingen voor het beoordelen van leerlingprestaties en het formuleren van opdrachten voor leerlingen ‘op niveau'. De vragen die in deze brochure aan bod komen zijn: "Hoe kan de leraar beoordelen of de bewijzen van de leerling op het niveau zijn waarvoor ze als bewijsstuk worden aangedragen?" en "Hoe kan de docent beoordelen op welk niveau de leerling zich bevindt?". De publicaties van SLO zijn te downloaden op www.slo.nl.
19 november 2009 Nootdorp		19 november 2009 Nootdorp
	*Windows Vista, ECDLtotaal, (ECDL modules 1, 2, 7)** Jan Smets, Fons Willemsen € 35,- ISBN: 978 90 5752 142 3 Wat in het bovenstaande geldt voor de taalvaardigheid Engels geldt in nog sterkere mate voor de basisvaardigheden op het gebied van de pc en Internet: men gaat ervan uit dat de dagelijkse omgang vanzelfsprekend leidt naar een effectief gebruik van de mogelijkheden van pc en Internet. Dat dit niet het geval is hoeft geen betoog. Inderdaad: alle elementaire handelingen leveren inmiddels geen probleem op. Maar welk percentage gebruikt u van de mogelijkheden die de pc u biedt? Bent u handig in het gebruikmaken van de verschillende applicaties? In deze uitgave leert u op een gestructureerde wijze alle mogelijkheden die de pc biedt, te ontdekken. Daarbij zijn de eindtermen van het Europees Computer Rijbewijs (ECDL) als uitgangspunt genomen. Een sleutelargument voor de invoering van ECDL in het onderwijs, waar informatieoverdracht een belangrijke rol speelt, is de wens om het ICT-kennis- en vaardigheidsniveau van studenten (én docenten) te kunnen homogeniseren. Met zijn modulaire aanpak vormt ECDL, althans wat ICT-vaardigheden betreft, een fundament in het competentiegerichte onderwijs. Het lesmateriaal is geaccrediteerd door de Stichting ECDL Nederland. Ook beschikbaar: Office 2007 (ECDL modules 3, 4, 5, 6), ISBN: 978 90 5752 143 0
	Actief leren voor een beroep Leer vaardigheden voor leerlingen in het beroepsonderwijs Nicolien van Halem niveau 1-2 € 20,00 ISBN: 9789031352500 niveau 3-4 € 23,50 ISBN: 9789031352517 Hoe kunnen mbo-leerlingen op een actieve manier bezig zijn met het leren van een beroep? Vaak moeten zij nog wegwijs gemaakt worden hoe zij het beste opdrachten kunnen aanpakken en hebben zij leervaardigheden nog niet helemaal onder de knie. Met Actief leren voor een beroep kunnen leerlingen zelfstandig aan het werk met een groot aantal verschillende activiteiten zoals het maken van een verslag, portfolio en theoretische toetsen en het bijbehorende leerproces. Per activiteit is uitgewerkt wat deze inhoudt, waarom leerlingen het doen en welke stappen ze moeten zetten. Ook krijgen ze tips over hoe ze missers kunnen voorkomen en hoe ze variatie in de activiteit kunnen aanbrengen. Na elke activiteit is er aandacht voor het leerproces: de leerling evalueert de activiteit en trekt een conclusie voor een volgende keer. Leerlingen kunnen het tijdens de hele opleiding gebruiken als naslagwerk bij opdrachten op school en in de praktijk. Er is aandacht voor lezen, literatuurstudie en theorietoetsen, maar ook voor ‘het nieuwe leren': werken in een elektronische leeromgeving, projectmatig werken en het portfolio. Zo lukt het actief leren beslist!
	UV, beheers je taal! UV, toets je taal! Taalvaardigheid Nederlands in de beroepsopleiding krijgt meer aandacht. SLO heeft samen met de projectgroep talen van de Bedrijfstakgroep Uiterlijke Verzorging twee handreikingen gemaakt voor docenten Nederlandse taal in de opleidingen Uiterlijke Verzorging. De eerste handreiking UV, beheers je taal! geeft voor de verschillende uitstroomrichtingen aan welke taalhandelingen en taalsituaties in het beroep voorkomen en hoe die zijn gekoppeld aan de niveaus van het Raamwerk Nederlands in (v)mbo. Ook zijn er enkele aanwijzingen rond taalbeleid in opgenomen. In UV, toets je taal! zijn voorbeelden van taalassessments opgenomen. Taalassessments zijn opdrachten met een beroepscontext waarmee de docent taalvaardigheid expliciet kan beoordelen. In deze handreiking staan handige formats die ook docenten van andere branches kunnen helpen om taalassessments te ontwikkelen. De brochures zijn te bestellen via de MBO Raad, www.mboraad.nl. De prijs is € 5,25 per deel.
	Project in uitvoering Rob Trappel € 45,- ISBN: 978 90 5752 133 1 ‘‘Project in uitvoering’ is een leermethode die in alle sectoren van het MBO kan worden gebruikt en uitgaat van het huidige competentiemodel. De auteur start met de constatering dat projecten maar al te vaak mislukken doordat de projectdeelnemers niet goed weten wat er van hen wordt verwacht. Zij verkeren vaak in een permanente staat van verwarring over hun rol in het geheel en de voortgang in het proces. ‘Project in uitvoering’ leert deelnemers op een praktijkgerichte, gestructureerde en doelgerichte wijze hoe ze zich voorgoed uit die onaangename en improductieve situatie kunnen bevrijden door zich de competenties eigen te maken die nodig zijn om succesvol en met zelfvertrouwen te kunnen functioneren in een projectteam. ‘Project in uitvoering’ bestaat uit een boek en een map met snelkaarten. De deelnemer ervaart wat er in elke fase van hem of haar wordt verwacht, ziet welke competenties een rol spelen en werkt met het evaluatieformulier voor de betreffende fase. De in bondige taal geformuleerde leerdoelen, praktische tips en een speelse maar heldere vormgeving zorgen er voor dat de deelnemer niet alleen direct in actie komt, maar ook weet waarom. In de docentenhandleiding worden de verschillende rollen van de bij een project betrokken docenten nauwkeurig gedefinieerd. De methode legt daarnaast duidelijk uit hoe je een project efficiënt opzet en hoe het werken met en beoordelen van competenties, waaronder de door velen als ongrijpbaar ervaren LLB-competenties, concreet in zijn werk gaat.
	Leerroutes voor LOB Elke school stelt zich bij Loopbaanoriëntatie- en begeleiding tot doel haar leerlingen op de juiste plek te krijgen. Om scholen hierbij te ondersteunen hebben de Adviesgroep Vmbo en SLO vanuit de scenario's van het vmbo samen het LOB-aspect in scenario's uitgewerkt. Per scenario is aangegeven wat het doel is voor LOB, en welke keuzes er voor de hand liggen als het gaat om het programma, de organisatie, de begeleiding, de buitenschoolse component, de rol van het mbo en de sectorkeuze. Vervolgens heeft SLO voor ieder van de scenario's concrete leerroutes ontwikkeld. Daarbij wordt eerst aandacht besteed aan de ontwikkeling van beroepsbeelden bij leerlingen en daarna aan de ontwikkeling van opleidingsbeelden. Beide trajecten bestaan uit verschillende fasen: een introductie-, een oriëntatie, een verkennings- en een verdiepingsfase. Per fase worden er lessuggesties gegeven en ideeën voor opdrachten aangereikt. De Leerroutes voor LOB zijn voor € 15,00 te bestellen bij de afdeling verkoop van SLO. Downloaden is mogelijk via www.slo.nl. U vindt het document op de website bij het vmbo, onder ‘Publicaties' uit 2008.
	ICT Security: Praktische beveiliging van computersystemen, digitale media en netwerkverbindingen Boris Sondagh € 45,- ISBN 978 90 5752 139 3 Hoewel nog maar weinigen twijfelen aan de noodzaak van ICT-beveiliging, ontbreekt het op veel plaatsen aan de kennis en vaardigheden die nodig zijn om die beveiliging ook daadwerkelijk te realiseren. Het boek ICT Security, geschreven door docent en beveiligingsexpert Boris Sondagh, is specifiek ontwikkeld om deze kloof te dichten. Besturingssystemen van personal computers, al of niet in een netwerk, vormen een aantrekkelijk - en steeds vaker ook lucratief - doelwit voor criminelen, politiek gemotiveerde aanvallers en andere kwaadwillenden. De sterk toegenomen connectiviteit, de stormachtige groei van het internet als verbindende schakel, en het mobiel worden van systemen hebben de bedreigingen sterk doen toenemen. Het boek ICT Security is een complete leermethode waarmee iedereen die werkzaam is in de ICT -en wie is dat niet die zich bezighoudt met onderwijs in de meest ruime zin van het woord - zich stapsgewijs de vereiste theoretische kennis eigen kan maken. Aan de hand van een uitgelezen reeks practica ontwikkelt de cursist daarnaast ook de praktische vaardigheden die nodig zijn om de ICT-beveiliging op het vereiste niveau te kunnen brengen. Naast technische kennis en vaardigheden wordt in de nieuwe methode ook ruime aandacht besteed aan een onderbelicht aspect van ICT-beveiliging: de mens en zijn gedrag als meest kwetsbare schakel in de beveiligingsketen.
	Rekenen in het mbo De aandacht voor rekenen en rekenvaardigheden in het gehele onderwijs is groot. Er verschijnen veel publicaties,richtlijnen en onderzoeken met betrekking tot (het vermeende gebrek aan) rekenvaardigheden van leerlingen, deelnemers en studenten. Dat leidt tot allerlei activiteiten. In het mbo worden de kwalificatiedossiers en het document Leren, Loopbaan en Burgerschap aangevuld met vereisten ten aanzien van beheersingsniveaus rekenen en wiskunde. Mbo-opleidingen en opleidingscentra staan voor de vraag wat ze daarmee aan moeten, te meer omdat expliciete aandacht voor rekenvaardigheden in het competentiegericht onderwijs wat op de achtergrond verdwenen is. SLO werkt samen met het Freudenthal Instituut van de Universiteit Utrecht, CINOP Expertisecentrum en Hogeschool Utrecht aan een publicatie waarin aan opleidingen en opleidingscentra suggesties worden gedaan over de inhoud, vormgeving en organisatie van het rekenonderwijs in de opleidingen en over beleidsmaatregelen in de opleidingscentra. Deze publicatie wordt begin volgend jaar (2009) verwacht en wordt uitgegeven door de MBO Raad, www.mboraad.nl. (Leerplanontwikkelaar: Victor Schmidt).
	Vmbo: Ruimte voor maatwerk! Alle vmbo examenprogramma's zijn in de afgelopen jaren globaal geformuleerd. Het gevolg hiervan is dat er, voor het gedeelte dat wordt afgesloten met een schoolexamen, veel ruimte is gekomen. Daardoor is een meer eigen invulling van dat programmadeel door de school mogelijk. Met deze eigen invulling kunnen scholen bijvoorbeeld individuele leerroutes vorm geven en maatwerk leveren. Op het moment dat scholen maatwerk bieden en er een grotere flexibiliteit in de programmering komt, worden leerlingen op andere aspecten aangesproken dan voorheen. De leerling moet leren kiezen en de juiste vragen stellen. De leerling krijgt de opdracht te leren omgaan met keuzevrijheid. Van de leerling wordt verwacht dat hij een goed beeld heeft van wat hij gedaan heeft en wat de volgende stap zal zijn in het leerproces. Het gaat hier om leren leren. Een belangrijk aspect hierbij is het reflecteren op het leren en inzicht krijgen in wat je doet en wat je wel of nog niet kan of weet. SLO heeft eind 2007 onderzoek gedaan naar mogelijkheden die de globaal geformuleerde examenprogramma's bieden voor de beroepsgerichte programma's. Dit onderzoek is voorgelegd aan enkele expertgroepen. De resultaten van dit onderzoek, de ervaringen met scholen én de contacten met de Adviesgroep vmbo zijn gebruikt als input voor deze publicatie. De publicaties van SLO zijn te downloaden op www.slo.nl.
	Nu met online applicatie: www.leercoaching.nl/mbo Leercoaching in het mbo Jette van der Hoeven Deelnemer, niveau 1-2 € 31,00 ISBN: 9789031352944 Deelnemer, niveau 3-4 € 31,00 ISBN: 9789031352951 Coach € 41,50 ISBN: 9789031352982 Leercoaching is een instrument om deelnemers (leerlingen) te ondersteunen in het leren, en docenten te helpen met het coachen. De invalshoek is: Wat kun je? Wat wil je? Wat doe je? Wat presteer je? Uniek is dat Leercoaching alle complexe onderdelen van het leerproces aanpakt. Deelnemers kunnen met behulp van Leercoaching zelf aan de slag met doelen stellen, oriënteren en plannen, uitvoeren en evalueren. De uitkomst is een persoonlijke leerweg die op systematische wijze tot stand is gebracht. Daarnaast kunnen deelnemers elkaar en hun coaches feedback geven op een opbouwende wijze. Met en van elkaar leren en je weg zoeken hoe jezelf te ontwikkelen is de rode draad. Leercoaching bestaat uit een online applicatie en een boek voor de deelnemer en voor de coach. De opdrachten in het boek verwijzen naar de webapplicatie, die aanvullende informatie, interactieve werkbladen en vragenlijsten biedt. Meer informatie vindt u op www.leercoaching.nl.
	Professional Skills in English W.S. Hilarius, drs. M.E. Schaap € 45,- ISBN: 978 90 5752 134 8 Doeltreffend kunnen communiceren in het Engels is een vaardigheid die voor steeds meer beroepen van doorslaggevend belang is. Het is tegelijkertijd een vaardigheid waarvan vaak wordt gedacht dat jongeren hem vanzelf verwerven dankzij Engelstalige radio- en televisieprogramma’s en het internet. Dit is slechts zelden het geval: echte communicatievaardigheid in de Engelse taal kan in de visie van de auteurs alleen op een doelgerichte op het kennis- en vaardigheids-niveau van de individuele deelnemer afgestemde manier worden ontwikkeld. Uitgangspunten: • CEF, de standaard met de niveaus van taalvaardigheid • individuele leertrajecten, zodat de individuele deelnemer de verschillende vaardigheden naar eigen leerbehoefte kan oefenen en zijn/haar eigen leertraject uitstippelen. • herkenbare relevantie, gebaseerd op interacties in praktijksituaties die zich in het leven en de loopbaan van vrijwel iedere deelnemer zullen voordoen: communicatie met klanten, leveranciers, collega’s en vrienden. • flexibiliteit door thematische opbouw; aan elk thema is een aantal webquests verbonden die staan voor een geïntegreerde beroepstaak. • website als dynamische variant van het boek. Alle spreekoefeningen zijn in mp3 beschikbaar. Daarnaast dient de website ook als ondersteuning van het leer-proces. Ook bestaat de unieke mogelijkheid eigen webquests toe te voegen die afgestemd zijn op de specifieke context van de opleiding.
	Bedrijvige Talen Bedrijvige Talen is het SLO-blad van en voor talendocenten in het MBO. Het blad hoort bij de SLO-docentennetwerken: groepen docenten die elkaar regelmatig ontmoeten op samen met hen door SLO georganiseerde activiteiten, zoals Talen-werkplaatsen, Netwerkbijeenkomsten en Studiedagen. Het gaat dan om deskundigheidsbevordering, uitwisseling en ontwikkeling van nieuwe ideeën binnen de (dynamische) actualiteit van het MBO. Bedrijvige Talen verschijnt vier keer per jaar en wordt geschreven onder aansturing van de netwerkcoördinatoren; mbo-docenten die gefaciliteerd zijn om de netwerkontwikkeling samen met de betrokken SLO-experts vorm te geven. De MVT netwerken bestaan sinds 1994, het netwerk voor docenten Nederlands sinds kort. WAAR GAAT BEDRIJVIGE TALEN OVER? In Bedrijvige Talen staat steeds de praktijk centraal; voorbeelden van op scholen uitgevoerde projecten, lesmaterialen, actualiteiten en interessante presentaties van netwerkleden. En natuurlijk de specifieke mbo-beleidskwesties zoals de invoering van competentiegericht onderwijs in 2010 en de concrete gevolgen voor de docent of de ontwikkelingen rond (mogelijke) centrale examens in het mbo. Ook ander actueel beleid, en hoe dit ‘doorwerkt' in de onderwijspraktijk komt aan de orde, bijvoorbeeld de rapporten van de commissies Meijerink en Dijsselbloem. Natuurlijk gaat het in Bedrijvige Talen ook over vernieuwende technologieën in het talenonderwijs, zoals gesprekken in de vreemde taal oefenen met Skype op een usb-stick! Wilt u een abonnement op Bedrijvige Talen, kijkt u dan op www.slo.nl.
	Project in uitvoering Rob Trappel € 45,- ISBN: 978 90 5752 133 1 ‘‘Project in uitvoering’ is een leermethode die in alle sectoren van het MBO kan worden gebruikt en uitgaat van het huidige competentiemodel. De auteur start met de constatering dat projecten maar al te vaak mislukken doordat de projectdeelnemers niet goed weten wat er van hen wordt verwacht. Zij verkeren vaak in een permanente staat van verwarring over hun rol in het geheel en de voortgang in het proces. ‘Project in uitvoering’ leert deelnemers op een praktijkgerichte, gestructureerde en doelgerichte wijze hoe ze zich voorgoed uit die onaangename en improductieve situatie kunnen bevrijden door zich de competenties eigen te maken die nodig zijn om succesvol en met zelfvertrouwen te kunnen functioneren in een projectteam. ‘Project in uitvoering’ bestaat uit een boek en een map met snelkaarten. De deelnemer ervaart wat er in elke fase van hem of haar wordt verwacht, ziet welke competenties een rol spelen en werkt met het evaluatieformulier voor de betreffende fase. De in bondige taal geformuleerde leerdoelen, praktische tips en een speelse maar heldere vormgeving zorgen er voor dat de deelnemer niet alleen direct in actie komt, maar ook weet waarom. In de docentenhandleiding worden de verschillende rollen van de bij een project betrokken docenten nauwkeurig gedefinieerd. De methode legt daarnaast duidelijk uit hoe je een project efficiënt opzet en hoe het werken met en beoordelen van competenties, waaronder de door velen als ongrijpbaar ervaren LLB-competenties, concreet in zijn werk gaat.
	OpleidingPlanner® De webbased tool OpleidingPlanner ondersteunt ontwikkelaars van opleidingen en hun leidinggevenden bij het maken van competentiegerichte opleidingspro-gramma's vanuit de kerntaken en competenties uit de nieuwe kwalificatiepro-fielen. OpleidingPlanner is didactiek-neutraal. Op basis van een gedeelde onderwijsvisie nemen beheerders, teamleiders en ontwikkelaars gezamenlijk de beslissingen die nodig zijn om de ontwerpruimte klaar te zetten. Met Opleidingplanner: • Maakt u uw didactische en organisatorische keuzes compleet • Kunt u structuur aanbrengen bij het ontwikkelen van nieuwe opleidingen • Krijgt u de taakverdeling helder • Kunt u werken in uw eigen taal • Ondersteunt u een goede samenwerking • Kunt u feedback geven op elkaars werk • Kunt u uw opdrachten koppelen aan de kwalificatiedossiers • Kunt u zien hoe ver u bent met het ontwerpen van uw opleiding • Kunt u zien of het kwalificatiedossier is afgedekt • Voldoet u gemakkelijker aan uw verantwoordingsplicht (OER etc.) Opleidingplanner kunt u koppelen aan elektronische leer-omgevingen en beheerssystemen. Wilt u meer weten, dan kunt u contact opnemen met Liesbeth Pennewaard (l.pennewaard@slo.nl).
	Professional Skills in English W.S. Hilarius, drs. M.E. Schaap € 45,- ISBN: 978 90 5752 134 8 Doeltreffend kunnen communiceren in het Engels is een vaardigheid die voor steeds meer beroepen van doorslaggevend belang is. Het is tegelijkertijd een vaardigheid waarvan vaak wordt gedacht dat jongeren hem vanzelf verwerven dankzij Engelstalige radio- en televisieprogramma’s en het internet. Dit is slechts zelden het geval: echte communicatievaardigheid in de Engelse taal kan in de visie van de auteurs alleen op een doelgerichte op het kennis- en vaardigheids-niveau van de individuele deelnemer afgestemde manier worden ontwikkeld. Uitgangspunten: • CEF, de standaard met de niveaus van taalvaardigheid • individuele leertrajecten, zodat de individuele deelnemer de verschillende vaardigheden naar eigen leerbehoefte kan oefenen en zijn/haar eigen leertraject uitstippelen. • herkenbare relevantie, gebaseerd op interacties in praktijksituaties die zich in het leven en de loopbaan van vrijwel iedere deelnemer zullen voordoen: communicatie met klanten, leveranciers, collega’s en vrienden. • flexibiliteit door thematische opbouw; aan elk thema is een aantal webquests verbonden die staan voor een geïntegreerde beroepstaak. • website als dynamische variant van het boek. Alle spreekoefeningen zijn in mp3 beschikbaar. Daarnaast dient de website ook als ondersteuning van het leer-proces. Ook bestaat de unieke mogelijkheid eigen webquests toe te voegen die afgestemd zijn op de specifieke context van de opleiding.
	http://loopbaanleren.slo.nl Kiezen doen mensen hun hele leven lang: in werk-, opleiding, privé en maatschappelijke situaties. Door al die keuzes krijgt de eigen ontwikkeling vorm. Maar nu blijkt echter dat veel mensen ongepland en intuïtief kiezen, ook bij beslissingen rond scholing en werk. SLO ziet loopbaanleren als het leren kiezen om de eigen ontwikkeling te sturen. SLO werkt rond loopbaanleren samen met allerlei partners in het mbo-veld. De website http://loopbaanleren.slo.nl is bedoeld voor docenten, studieloopbaan-begeleiders en stafmedewerkers van ROC's en AOC's en geeft praktische informatie rond loopbaanleren waarbij toepassing in het onderwijsprogramma voorop staat. Ook zijn er scholingen te vinden en instrumenten te downloaden. LOOPBAANLEREN IN DE OPLEIDING De dynamiek in de samenleving verandert en dat vraagt van mensen dat ze in hoge mate zelf sturing aan hun leven geven, zowel in werk als in het privéleven. Belangrijk is dat iedereen zelf keuzes kan maken en flexibel inspringt op veranderingen. Maar dit kunnen de meeste mensen niet van nature, dat moeten ze leren. Onderwijs kan hierbij een belangrijke rol spelen. Wanneer een opleiding zich richt op loopbaanleren, dan worden deelnemers begeleid om keuzes te leren maken die bij hen passen,om te leren zien wat hun drijfveren zijn en wat voor hen belangrijke waarden zijn, in het werk en daarbuiten.
29 september: Voortijdig schoolverlaten		8 december: Taalbeleid
	Nieuw in de docentenreeks Water naar de zee dragen... en 19 andere activerende werkvormen voor onderwijs, trainingen en workshops 60 kaarten in doos, inclusief boekje Prijs € 49,50 ISBN 9789031360505 De uitgave Water naar de zee dragen... bestaat uit 60 unieke fotokaarten en een bijbehorend boek waarin 20 activerende werkvormen voor onderwijs, trainingen en workshops staan beschreven. De doelen die met deze fotokaarten behaald kunnen worden zijn heel divers. De fotokaarten kunnen ingezet worden voor kennismaking, ervaringen uitwisselen, meningen peilen en evalueren. De in de praktijk geteste fotokaarten zijn bovendien heel geschikt om specifieke onderwerpen zoals spreekwoorden, creatief denken, persoonlijke effectiviteit, milieu of didactiek te behandelen. Water naar de zee dragen... is een prachtig hulpmiddel dat iedereen die zich bezighoudt met opleiden, trainen of onderwijs geven, zou moeten hebben om de motivatie van de deelnemers te vergroten en het leerrendement te verhogen. Kijk op www.beroepdocent.nl voor een overzicht van alle titels in de docentenreeks van Bohn Stafleu van Loghum.
	Loopbaanleren in mbo-kunstonderwijs Hans Hoogeveen In het mbo is het kunstonderwijs een fenomeen met een korte geschiedenis. De arbeidsmarkt in de culturele sector, vaak aangeduid met Kunst, Cultuur en Media, biedt enerzijds steeds meer werkgelegenheid en oefent anderzijds een grote aantrekkingskracht uit op jongeren. Het aantal ROC’s dat haar opleidingenaanbod uitbreidt met opleidingsroutes voor de kunstsector, groeit daardoor sterk. In de publicatie ‘Loopbaanleren in mbo-kunstonderwijs’ beschrijft de auteur zijn ervaringen met het vormgeven van kunstonderwijs binnen het mbo, voortkomend uit een meerjarige ondersteuningsrelatie met het zogenoemde kunstencluster van het ROC van Amsterdam. De publicatie inspireert beleidsmakers binnen vmbo/mbo/hbo om het aanbod voor loopbaankansen in de cultuurindustrie te vernieuwen en het biedt inzicht in de ontwikkelingen van de sector Kunst, Cultuur en Media. Maar het biedt bovendien inzicht in een ontwerpaanpak die flexibel en loopbaangericht opleiden mogelijk maakt, binnen brede beroepsgerichte kwalificaties. Daarmee wordt een van de belangrijkste nadelen van de op eindtermen gerichte oude mbo-kwalificatiestructuur opgeheven, namelijk het gebrek aan mogelijkheden voor flexibilisering en maatwerk. De nieuwe kwalificaties in het mbo bieden uitstekende kansen voor flexibel en loopbaangericht opleiden, maar de scholen moeten die samen met de bedrijven en deelnemers wel pakken! De publicatie (AN 5.4179.0041) is gratis te downloaden op www.slo.nl/themas/loopbaanlerenin.
	Handreiking Studieloopbaanbegeleiding Viola van Lanschot Hubrecht en Jan van Hilten Momenteel is er binnen ROC’s geen uniforme en transparante wijze om vorm te geven aan studieloopbaanbegeleiding. Ieder cluster, iedere opleiding en misschien wel iedere begeleidende docent maakt eigen keuzes ten aanzien van de begeleiding. SLO heeft, in samenwerking met ROC Westerschelde, ROC Zeeland en LEC (loopbaan en expertisecentrum ROC Zeeland) een werkgroep in het leven geroepen met als doel te komen tot een eenduidige begeleidingsstructuur. In de werkgroep is onder andere gesproken over visie, begeleidersrollen, competenties van begeleiders en instrumenten. Dit heeft geresulteerd in de ‘Handreiking Studieloopbaanbegeleiding’. De handreiking heeft tot doel stafmedewerkers en ontwikkelaars van clusters te ondersteunen bij de vormgeving van studieloopbaanbegeleiding tijdens de realisatie van competentiegericht beroepsonderwijs. De werkgroep is uitgegaan van integrale loopbaanbegeleiding waarbij afstemming plaats vindt tussen de eerste- en de tweedelijnsbegeleiding en verbindingen belangrijk zijn tussen studiecoach, docenten en praktijkopleiders. In deze handreiking vindt u naast belangrijke achtergrondinformatie en de wettelijke kaders, vooral praktische instrumenten voor de ontwikkeling en invulling van studieloopbaanbegeleiding in het eigen cluster. Het maken van eigen keuzes en het leggen van eigen accenten is hierbij mogelijk. De publicatie (AN 5.4131.0033) is vanaf juli 2008, voor€ 15,00 excl. portokosten, te bestellen of gratis te downloaden via de SLO website.
	www.slo.nl/burgerschapmbo Om een leerplan te ontwikkelen met een duidelijke samenhangende ontwikkelingslijn voor burgerschap, is het goed om een aantal aspecten tegelijk in het oog te houden. SLO ondersteunt ROC’s daarbij en stimuleert het zélf maken van keuzes, opdat zij leerplannen kunnen ontwikkelen die aansluiten bij de eigen opleiding. Hierbij wordt gebruik gemaakt van diverse werkbladen en hulpmiddelen die SLO heeft ontwikkeld. Op www.slo.nl vindt u informatie over nieuwe ontwikkelingen rond burgerschap en praktische tips waarmee u direct aan de slag kunt. SLO werkt samen met scholen en landelijke organisaties als MBO2010 en het Landelijk Expertisecentrum Mens- en Maatschappijvakken aan het beantwoorden van diverse vragen op het gebied van burgerschap, zoals: hoe kunnen wij op onze school de kerntaken rond burgerschap integraal beoordelen? Hoe meten we vooruitgang? Hoe verantwoordt de school de groei van deelnemers op het gebied van burgerschap naar de inspectie? Hoe gaat de school om met EVC-trajecten rond burgerschap? Op de website (www.slo.nl/burgerschapmbo) kunt u zich aanmelden voor de digitale nieuwsbrief om op de hoogte te blijven van de resultaten van deze zoektocht.